نقش مزاج خلقی – اضطرابی در ناکامی های زناشویی

آسیب شناسی روانی خشونت و پرخاشگری بخش دوم
اسفند ۱۰, ۱۳۹۵
شارژ مغزی، ارمغانی الهی
اسفند ۱۰, ۱۳۹۵

نقش مزاج خلقی – اضطرابی در ناکامی های زناشویی

در آغوش آتشفشان نا آرام !

افزون بر ویژگی های پر رنگ و اختلالات شخصیتی که به طور مداوم و مستمر بر برهم کنش های همسران اثر می گذارند ، ویژگی ها و اختلالات خلقی نیز می توانند به صورت دوره ای بر کنش ها و واکنش های زندگی دو نفر اثر داشته باشند. به ویژه الگوهایی هم چون سیکلوتایمیا ، دیس تایمیا ، هایپر تایمیا از آن جهت که هم چون دوره های گذرای شیدایی ( خلق بالا ) و یا افسردگی ( خلق پایین ) ژرف و شدید ، آشکارا  بر بیمار بودن فرد پافشاری نمی نمایند ، می توانند هم چون ویژگی های شخصیتی همسر پنداشته شده و نادیده گرفته شوند. این ویژگی های خلقی – به ویژه در گونه های خلق دوره ای ( سیکلوتایمیا ) و دو قطبی ( مانیک / دپرسیو ) – بدون پیگیری برای درمان ، سرچشمه ی ناسازگاری ، ناکامی های زناشویی ،  ستیز و خشونت و پرخاشگری در خانه و اجتماع می شوند. بسیاری از زوج درمانی ها و خانواده درمانی ها به دلیل کشف دیرهنگام اختلالات خلقی و انجام نشدن درمان های لازم ، آن چنان که باید و شاید سودمند و اثرگذار واقع نمی شوند.

مزاج افراد ممکن است افسرده ( دیس تایمیک ) و یا هایپرتایمیک باشد. آدمیان دارای « مزاج هایپرتایمیک » ، بشاش و سرزنده ، پر شور و شوق ، زبان باز و شوخ طبع ، بیش از اندازه خوش بین و بی خیال ، مغرور ، متکی به خود ، از خود راضی و بزرگ منش ، برون گرا و اهل معاشرت ، پر از انرژی ، ایده ، طرح و برنامه ، دارای دلبستگی های گوناگون و گسترده ، کنجکاو ، فضول و مداخله جو ، رک ، راست ، صریح ، بی پروا و خواهان جنبش و کوشش هستند. چنان چه فرد دارای مزاج هایپرتایمیک ، همزمان دچار اختلالات اضطرابی همچون اختلال اضطراب فراگیر ( GAD ) و اختلال وسواس های اندیشه ای – کنشی ( OCD ) نیز باشد ، ممکن است هر از چند گاهی و در دوره های فراز یافتن این اختلالات بدبین ، نگران ناشایستگی و شکست ، اندوه گین ، ناخوش و شاکی باشد.

به گونه ای واژگون ، آدمیان دارای « مزاج افسرده ( دیس تایمیک ) » ، اندوه گین ، ناتوان از لذت بردن ، شاکی و پر غر و لند ، خشک و یبس ، بدبین و آماده ی فکر و خیال ، احساس گناه ، عزت نفس پایین ، اشتغال ذهنی با ناشایستگی و شکست ، درون گرا و دارای زندگی اجتماعی محدود ، کم تحرک ، زندگی بدون کنش و جنب و جوش ، دلبستگی های اندک اما استوار و پایدار ، منفعل اما قابل اعتماد ، قابل اتکا ، وفادار و خوددار هستند.

 

همه ی ویژگی ها و اختلالات اضطرابی و به ویژه وسواس های ذهنی و عملی برای سال ها با فرد همراه می شوند و چنان چه تشخیص داده نشده و درمان نشوند ، به آسانی برهم کنش همسران را تحت تاثیر خود قرار می دهند و چرخه ی « ناکامی – سرخوردگی – خشونت و پرخاش گری » را آغاز می نمایند. در این میان و به ویژه در میهن ما « وسواس های ( ذهنی و عملی ) جنسی – زناشویی » نقش مهم و جایگاه سترگی دارد که درمان نشدن آن ها در نهایت به ناکامی و سرخوردگی عاطفی – زناشویی انجامیده و این سپر غریزی در برابر خشونت و پرخاش را نا کارآمد می نماید و البته خود نیز به طور مستقیم به ماشه کشیده شدن چرخه ی « ناکامی – سرخوردگی – پرخاشگری » منجر می شوند.

یکی از اختلالاتی که می تواند خود را  خلق دوره ای ( سیکلوتایمیا ) و یا اختلال اضطراب فراگیر پیش چشم و ذهن نشاند ، « بیش فعالی بالغین ( Adult ADHD ) » است که درمان های رفتاری – شناختی و در صورت لزوم دارویی آن می تواند به آسانی از درگیری زوج مبتلا به روابط فرازناشویی و یا ستیز و چالش هایی که به دنبال دست انداختن ها و شیطنت های تکانشی فرد بیش فعال رخ می دهد ، به خوبی پیشگیری نماید و انرژی و جنبش بیشتر فرد را در راستای ارتقای کامیابی عاطفی – جنسی همسران قرار دهد.

درست همانند اختلالات خلقی و به ویژه پیوستار ( طیف ) اختلالات خلق دو قطبی ، اختلالات اضطرابی ، وسواس های ذهنی و عملی جنسی –  زناشویی و اختلال بیش فعالی بالغین کشف و درمان نشده ، نیز آن اندازه توان دارند که زوج درمانی ها و خانواده درمانی ها را بی فرجام و ناسودمند کنند. به طور کلی ، زندگی زناشویی در کنار افراد دچار اختلالات شخصیتی ، ، خلقی و اضطرابی ژرف و سترگ را می توان به زندگی « در آغوش آتشفشان نا آرام » تشبیه کرد.

 

 روانپزشک و درمانگر مشکلات جنسی ، زناشویی و خانوادگی*