فیلم درمانی : شتاب بخشیدن به درمان با سینما – بخش سی و دوم

فیلم درمانی : شتاب بخشیدن به درمان با سینما – بخش سی و یکم
اسفند ۱۰, ۱۳۹۵
شتاب بخشیدن به درمان با سینما – بخش سی و سوم
اسفند ۱۰, ۱۳۹۵

فیلم درمانی : شتاب بخشیدن به درمان با سینما – بخش سی و دوم

بینش ، انگیزش ، اراده و ایستادگی

 

کتاب سیاه ( Black Book )

« کتاب سیاه » فیلم خوش ساخت ، گیرا و ماندگار « پل ورهوفمن » هلندی از ارزشمندترین فیلم هایی ست که می توان برای رواندرمانی افراد به شدت افسرده ، نگران و مضطرب از آن سود جست. این فیلم به ویژه ، همانند فیلم « بر باد رفته » ، برای رواندرمانی دختران و زنان دچار اختلال افسردگی ژرف و سترگ ( ماژور ) همراه با « درماندگی آموخته شده » و « اندیشه های خودکشانه » ، اختلال اضطراب فراگیر ، اختلال سازگاری ، اختلال شخصیت های افسرده – منتقد ( دپرسیو ) ، پرهیز گرا – مردم گریز ( اوویدنت ) و وابسته – منفعل ( دیپندنت ) بسیار سودمند و اثرگذار است. فیلم همچون فیلم های « زمستان اورلوگز » و « کاتین » ، رویارویی راستی و درستی با دروغ و دورویی را آشکارا نشان می دهد و نمایان می سازد که چگونه خیانتکاران میهن فروش ، پس از مدتی کامیابی و برخورداری ، در باتلاق بدبختی و تیره روزی گرفتار شده و رسوا و نابود می شوند.

 

شیرهای جوان ( Young Lions )

شیرهای جوان ، با بازی گیرای مارلون براندو ، از ساخته های قدیمی ای ست که نه فقط در فیلم درمانی فردی ، که در فیلم درمانی جمعی و ملی نیز سودمندی فراوان دارد. فیلم همچون فیلم های « پرش ( جامپ ) » و « آمین » چگونگی رشد خودشیفتگی جمعی و ملی بیمارگونه ی رو به روان پریشی را آشکارا به تصویر می کشد. شکاف و گسست های اجتماعی – اقتصادی ژرف و سترگی ، بستر مناسب و خاک حاصلخیزی برای کاشت و پرورش اندیشه های تندروانه ی سیاسی – فرهنگی و مذهبی بوده و هست. این فیلم به خوبی ، رشد و گسترش اندیشه ها و آرمان های تندروانه و افراطی همچون « نازیسم » را در بستر حاصلخیز فقر اجتماعی – اقتصادی برآمده از فروداشت ( تحقیر ) آلمان در پی شکست در جنگ جهانی نخست را نشان می دهد که پینه دوز بی اعتبار تابستان و استاد معتبر اما فصلی اسکی ، با کدامین آرزو و رویاها دل به هیتلر و نازیسم می بندد.

فیلم های فراموش ناشدنی فراوانی درباره ی برآمدن پدیده ی اجتماعی – سیاسی « نازیسم » پرداخته اند ، اما کمتر فیلمی همچون « شیرهای جوان » و « پرش ( جامپ ) »  ریشه ها و سرچشمه های آن را مورد واکاوی ، بازنگری و پرسش قرار داده اند. اما این یگانه کاربرد درمانی فیلم « شیرهای جوان » نیست؛ تماشای فراز و فرود زندگی آدمیان در چالش و کشمکش « جبر » و « اختیار » و چگونگی شکل گرفتن سرنوشت آن ها در پرتو این چالش و کشمکش ، بی گمان آموزنده است. آدمی ، موجودی رها از خطا و اشتباه نبوده و نیست.

اما کاربرد بسیار مهم فیلم « شیرهای جوان » ، که تاکنون از آن ننوشته ام ، سودی ست که می توان از این فیلم در درمان ویژگی های آسیب رسان شخصیت های کلاستر C و D – به ویژه شخصیت پرهیز گرا – مردم گریز ( اوویدنت ) برد. فیلم « شیرهای جوان » درست همانند فیلم تکرار ناشدنی و بی همتای « رگبار » بهرام بیضایی ، می تواند مراجعان و بیماران دچار ویژگی های ژرف و پر رنگ و اختلال شخصیت های کلاستر C و D و به ویژه شخصیت پرهیز گرا – مردم گریز ( اوویدنت ) را درباره ی ویژگی ها و اختلال شخصیت خودشان به بینش ( Insight ) رسانده و بدین ترتیب بنیاد نخست را در راستای رواندرمانی ایشان فراهم آورد. فیلم به زیبایی هر چه تمام تر به فروداشت ( تحقیر ) های رایج مردانه در سربازخانه می پردازد و نشان می دهد که چه سان سرباز ریز نقش آمریکایی ، به دلیل ظرافت پیکری و لطافت روحی – روانی و گرایشش به کتاب و ادبیات – برای نمونه ، « اولیس » جیمز جویس – مورد سرزنش ، نکوهش و فروداشت قرار می گیرد تا از کوره در برود و شکیبایی همیشگی اش رو به خشم و ستیز نهد. سرباز لطیف و ظریف خوددار ، خواستار رویارویی در مبارزه ی مشت زنی می شود و هر چند در نخستین دوئل دو نفره ، شکست خورده و سرافکنده می شود ، اما پا پس نمی کشد ، پشتکار می جوید و فنون مشت زنی می آموزد تا در دوئل بعدی ، پیروز و سرافراز حریف توانمند را با شکست بدرقه کرده و آبرو و اعتبار از آن خود سازد. در نماهای پایانی فیلم ، هموست که دوست نام آور و دلاورش را از غرق شدن نجات داده و از مرگ رهایی می بخشد.

« ایستادگی و خستگی ناپذیری ( پشتکار ) » در راستای دگرگونی ، سومین رکن ضروری برای درمان ویژگی های پر رنگ و اختلالات شخصیتی ، پس از به دست آوردن « بینش » و « انگیزه و اراده ی دگرگونی » ، به عنوان دو پشتوانه ی نخست و بنیادین درمان است. اگر « آقای  حکمت » – آن مرد شرم گین ، نیک گفتار ، راست کردار و دوست داشتنی فیلم « رگبار » ، با بازی هنرمندانه و از یاد نرفتنی شادروان « پرویز فنی زاده » –  بهترین و هویدا ترین نما در راستای به بینش رساندن مراجعان و بیماران دچار ویژگی های ژرف و پر رنگ و اختلال شخصیت پرهیز گرا – مردم گریز ( اوویدنت ) بدانیم ، بی گمان فیلم فراموش ناشدنی « شیرهای جوان » را باید فیلمی تمام عیار و یگانه در پدید آوردن « انگیزه » و « ایستادگی » در راستای دگرگونی ویژگی های ژرف و پر رنگ این شخصیت دانست.

 

شرک ( Shrek )

کارتون نام آور و دوست داشتنی « شرک » به خوبی می تواند نماد و نمایشگر « پذیرش خویشتن (Self acceptance  ) » باشد. این غول زمخت نازیبای سبزفام اما دلنشین و دوست داشتنی به گونه ای اثرگذار می تواند از سوی روان درمانگر باورمند به مکتب فیلم درمانی برای درمان زخم کهنه ی « پاشنه ی آشیل » مراجعان دچار ویژگی های پر رنگ و نیز اختلال شخصیت پرهیز گرا – مردم گریز ( اوویدنت ) به کار گرفته شود. پس از نیرومند سازی « پذیرش خویشتن ( خودپذیری ) » و در فرآیند آموزش « مهارت های زندگی اجتماعی » ، به گونه ی روزافزون و همیشگی باید « بردباری ، شکیبایی و مدارا ( تولرانس ) » مراجع را در « برخوردها و رویارویی ( مواجهه ) های اجتماعی » استوار و پایدار ساخت تا فرد نخست کم کم بیاموزد که خود به آسانی از خود پرسش گری ( انتقاد ) کند و سپس آهسته اما پیوسته بتواند شنیدن و پاسخ گفتن به پرسشگری ها ، خرده گیری ها و موشکافی های دیگران را در زمره ی مهارت هایش در آورد. چرا که در این شخصیت ، حساسیت بیش از اندازه ای به طرد شدن دیده می شود که ممکن است باعث گوشه گیری و انزوای آن ها از جامعه شود. هنگامی که از کسی تقاضایی می کنند و پاسخ رد می شنوند ، از دیگران کناره گیری می کنند و دچار احساس رنجش و دل آزردگی می شوند. در محیط کار اینان اغلب به حرفه های حاشیه ای روی می آورند، پیشرفت چندانی در کار خود نمی کنند و به دنبال اقتدار بیشتری هم نمی روند.

 

*روانپزشک و درمانگر مشکلات جنسی ، زناشویی و خانوادگی